przypominamy tych, którzy oddali życie za Ojczyznę
Dodane przez redakcja dnia Czerwiec 07 2019 16:11:48

Poniżej prezentujemy fragmenty artykułu pt. „Publiczna egzekucja w Kutnie w dniu 9 czerwca 1941 roku”, który ukazał się w XXII tomie Kutnowskich Zeszytów Regionalnych.

Images: egzekucja 3.jpg

Podczas tej egzekucji na Starym Rynku w Kutnie z rąk niemieckich śmierć ponieśli:

Wilhelm Czarnecki – lat 52, urodził się 1 lipca 1888 roku w Androszówce k/Żytomierza na Wołyniu. Po maturze i studiach w Dublanach w 1908 roku wstąpił do wojska rosyjskiego jako ochotnik, otrzymując przydział do 9. Pułku huzarów kijowskich. Przez stopnie chorążego, korneta, porucznika został awansowany, po ukończeniu Szkoły Jazdy w Nowoczerkaski na sztabs-rotmistrza. Był ranny w nogę, pachwinę i kontuzjowany. Za dzielność został odznaczony najwyższymi orderami rosyjskimi: św. Anny z mieczami i kokardami, IV, III i II klasy; św. Stanisława z mieczami i kokardami III i II klasy; św. Włodzimierza z mieczami i kokardami oraz Odznaką Króla Rumunii. Do wojska polskiego wstąpił w 1919 roku, przyjęty do szwadronu zapasowego 4. Pułku Ułanów, potem do 2. Pułku Ułanów, wreszcie do 26. Pułku Ułanów. Zwolniony ze stałej służby w roku 1925. Zamieszkując w Sójkach, był w rezerwowej kadrze oficerskiej 4. P.S.K. w Płocku (brak danych w aktach centralnego Archiwum Wojskowego). W czasie okupacji działał w Związku Walki Zbrojnej kryptonim „Karol” w Kutnie w Okręgu Łódź Armii Krajowej – kryptonim „Barka”.

Kalikst Perkowski - lat 45. Urodzony 27 stycznia 1897 roku w Sosnowcu. Kolejarz, dyżurny ruchu na stacji Kutno do 1.09.1939 roku, następnie zatrudniony przez Niemców jako manewrowy przy formowaniu pociągów na stacji Kutno – Towarowa. W czasie okupacji działał w Związku Walki Zbrojnej kryptonim „Karol” w Kutnie w Okręgu Łódź Armii Krajowej – kryptonim „Barka”.

Piotr Sand – lat 46. Urodzony 29 czerwca 1899 roku w Sambor (Rosja), starszy sierżant 10 Pułku Piechoty z Łowicza. Do 1939 roku pełnił obowiązki komendanta Straży Ochrony Kolei, następnie zatrudniony przez Niemców w ekspedycji towarowej na stacji Kutno. W czasie okupacji działał w Związku Walki Zbrojnej kryptonim „Karol” w Kutnie w Okręgu Łódź Armii Krajowej – kryptonim „Barka”.

Piotr Sand                                               Kalikst Perkowski                                Wilhelm Czarnecki

Images: Czarnecki.jpg Images: Sand.jpg Images: Perkowski.jpg

 

By lepiej zrozumieć sytuację, jaka miała miejsce w Kutnie w tamtym czasie i dlaczego dokonano publicznej egzekucji, należy zapoznać się z „Historią ruchu oporu węzła kolejowego Kutno ps. Karol w latach 1939-1945” napisaną przez Aleksandra Kaniepienia, która stanowi skarbnicę wiedzy na temat działalności kutnowskich kolejarzy w Związku Walki Zbrojnej podczas okupacji. Zawarte w niej informacje przybliżają czytelnikowi bohaterstwo tych ludzi i ich zasługi w walce z okupantem, m.in. Wilhelma Czarneckiego, Kaliksta Perkowskiego i Piotra Sanda.

Dopiero dwadzieścia lat po zakończeniu II wojny światowej zaczęto na forum ogólnopolskim przypominać o publicznej egzekucji w Kutnie. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, w 29 maja 1965 roku przesłał do Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi numer 11/248 dwutygodnika „Za wolność i lud” z dnia 1-15 czerwca 1965 roku. Zamieszczono tam artykuł pt. „Jeszcze jeden dokument”, w którym pokazane zostały zdjęcia zbrodni hitlerowskich w miejscowości Kutno. ZBoWiD poprosił Komisję o zajęcie się tą sprawą.

Dysponując materiałami prasowymi, Przewodniczący Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi załączając artykuł pt. „Jeszcze jeden dokument”, zwrócił się do Prokuratora Wojewódzkiego w Łodzi o zarządzenie wszczęcia czynności zmierzających do ustalenia nazwisk ofiar oraz sprawców zbrodni. Śledztwo w sprawie powieszenia, na podstawie wyroku Sądu Specjalnego we Włocławku w dniu 9.06.1941 roku w Kutnie na Starym Rynku (obecnie Plac Wolności): Wilhelma Czarneckiego, Kaliksta Perkowskiego, Piotra Sanda zostało rozpoczęte 16 czerwca 1967 roku.

Zarząd Oddziału ZBoWiD w Kutnie udzielił pomocy merytorycznej dokonując ustaleń co do daty egzekucji i tożsamości powieszonych. Ustalono, że w/w skazani zostali za szereg akcji dywersyjno-sabotażowych, fałszowanie dokumentów przewozowych, przesyłek, które zamiast dochodzić do Rzeszy świadomie kierowane były do Generalnej Guberni. Ustalono także, iż Czarnecki został aresztowany podczas przewożenia większej ilości cukru do Kutna z Krośniewic lub Ostrów. W związku z tym aresztowany został również Sand. Perkowski aresztowany został w czasie przewożenia w niewłaściwym kierunku wagonu mąki.

Czarnecki, Perkowski i Sand zostali aresztowani i skazani na śmierć za nielegalny przewóz żywności do Generalnej Guberni niosąc pomoc głodującej Warszawie – napisał o tym Juliusz Jaworski w Wiadomościach Kutnowskich nr 42 (252) z 19.10.1971 roku w artykule wspomnieniowym o Aleksandrze Kaniepieniu.

W 1971 roku zachodnioniemiecki wymiar sprawiedliwości uznał, że egzekucje były zgodne z prawem, bowiem skazani wystąpili przeciwko ówcześnie obowiązującemu prawu okupacyjnemu. Doszło do tego w sytuacji, gdy frankfurckie pismo „Die Tat” opublikowało szereg zdjęć, na których banda rozwydrzonych SS-manów fotografowała się u stóp szubienicy, na której powiesili trzech mieszkańców Kutna. „Die Tat” wystąpiła jednocześnie z żądaniem odnalezienia i ukarania morderców, których twarze wyraźnie było widać na fotografiach. W odpowiedzi pismo „Die Tat” otrzymało zawiadomienie od nadprokuratora Hose, w którym odmówił on ścigania uwidocznionych na fotografii, gdyż powieszeni zostali „skazani prawomocnymi wyrokami śmierci”. Powieszeni – tak twierdzą prokurator i ex-szef Gestapo – popełnili zbrodnie przeciwko gospodarce wojennej III Rzeszy.”Die Tat” przekazała dokumentację w tej sprawie m.in. Urzędowi Kanclerza NRF, Ministerstwu Sprawiedliwości NRF, Ministerstwu Spraw Zagranicznych i Sprawiedliwości w Polsce oraz Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację w Warszawie.

Sprawa nielegalnego przewozu żywności z Rzeszy do Generalnej Guberni miała dużo większy zasięg zarówno osobowy, jak i terytorialny. Nie dotyczyła wyłącznie Wilhelma Czarneckiego, Kaliksta Perkowskiego i Piotra Sanda. W sprawę zaangażowanych było co najmniej kilkanaście osób. Wszyscy zostali aresztowani w listopadzie 1940 roku. W dniach 30 – 31 maja 1941 roku na podstawie aktów oskarżenia zostały skazane w procesie sądowym: Żyd Abram Hersz Kantorowicz, Stanisław Augustynowicz, Zygmunt Stempski, Klemens Szymański, Stefan Murawski, Joanna Olejnik, Piotr Szachułowicz, Tomasz Karwowski, Feliks Karczewski, Wenzel Szablewski. Roman Śniadowski został skazany na śmierć w dniu 6 czerwca 1941roku. Brak jest informacji co do procesu oskarżonego Jana Wilczyńskiego. Miejscem działań w/w osób było Kutno, Warszawa, Błonie k/Warszawy, Włocławek i okoliczne miejscowości (w tym Lubraniec), Żychlin, Krośniewice, Ostrowy.

W dniu 9 czerwca 1941 roku oprócz publicznej egzekucji w Kutnie Wilhelma Czarneckiego, Kaliksta Perkowskiego i Piotra Sanda został wykonany jeszcze jeden wyrok śmierci - na placu we Włocławku powieszono publicznie Żyda Abrama Hersza Kantorowicza. Wszystkich skazanych nazwano bandą spekulantów nie posiadających sumienia i skrupułów i próbowano ich zdyskredytować stwierdzając, że chcieli się wzbogacić na nielegalnym handlu czerpiąc z niego zyski. Niemcy udowodnili im współdziałanie w nielegalnym przewozie z okręgu Rzeszy – Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa co najmniej sześciu wagonów mąki pszennej o wadze ponad 800 kwintali (tj. 80.000 kg) w okresie od 12 kwietnia 1940 roku do 15 listopada 1940 roku.

Images: egzekucja 2.jpg

Fotografie  pochodzą z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej.


Bożena Gajewska


Treść rozszerzona