Wczoraj, 24 września 2026 roku, obchodziliśmy 98. rocznicę śmierci doktora Antoniego Troczewskiego. Ze względu na deszczową aurę uroczystość, która zwykle odbywa się przed budynkiem Urzędu Stanu Cywilnego, miała nietypowy przebieg – część oficjalna odbyła się we wnętrzach obiektu.
Na uroczystość przybyli: Zastępca Prezydenta Miasta Kutno Zbigniew Wdowiak, Inspektor Wydziału Kultury, Promocji i Rozwoju Miasta UM Kutno Dorota Bień, Dyrektor Muzeum Pałac Saski w Kutnie wraz z Sylwią Kacalak, nauczyciele i uczniowie kutnowskich szkół podstawowych i średnich, członkowie TPZK.
Poczty sztandarowe wystawiły: I LO im. Jana Henryka Dąbrowskiego, Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. dr. Antoniego Troczewskiego, Zespół Szkół nr 3 im. Władysława Grabskiego, Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Szkoła Podstawowa nr 6 im. Marii Skłodowskiej-Curie. Przybyły także delegacje Szkoły Podstawowej nr 7 im. Adama Mickiewicza i Szkoły Podstawowej nr 9 im. Władysława Jagiełły.
Dziękujemy wszystkim Uczestnikom uroczystości.
Dziękujemy kutnowskim mediom.
WSPOMNIENIE O DOKTORZE ANTONIM TROCZEWSKIM
Aut. Jadwiga Kubiak
Czas wartościuje i ustawia w hierarchicznym szeregu
wydarzenia najważniejsze z ważnych,
czas rozlicza ludzi i ocenia ich czyny,
czas zaciera w pamięci emocje, oddziela dobro od zła,
czas wreszcie obiektywizuje wszystko — ludzi i fakty.
Dziś jest czas przypomnienia człowieka niepospolitego, lekarza i społecznika, duchowego wodza Ziemi Kutnowskiej -Antoniego Fortunata Mariana Troczewskiego. Człowieka, który prawie czterdzieści lat swojego życia poświęcił z własnej woli i wyboru mieszkańcom Kutna i pobliskiego regionu.
Antoni Troczewski urodził się 1 czerwca 1861 roku w Łomży, gdzie jego ojciec, również Antoni, był powszechnie szanowanym i znanym obywatelem — szefem departamentu sprawiedliwości tamtejszej guberni. W Łomży też spędził wczesne dzieciństwo. Potem odesłany został do Warszawy, z którą związany był aż do trzydziestego roku życia. Maturę uzyskał w 1881 w II Gimnazjum Męskim w Warszawie przy Nowolipkach 11.
Po rocznej przerwie (rok akademicki 1883/1884) podjął studia na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas studiów należał do tajnej organizacji studenckiej Koło Katalogowe, która dostarczała książki patriotyczne, a krytykowała literaturę „złą”, osłabiającą ducha narodowego Polaków.
Z końcem 1888 roku otrzymał dyplom i rozpoczął pracę jako asystent głośnego chirurga stołecznego dra Jawdzyńskiego, obdarzonego niezwykłym talentem, prowadził wielostronną działalność na polu chirurgii głowy i szyi. Jednak po trzyletniej praktyce porzucił Warszawę i wyjechał na prowincję, aby budzić w społeczeństwie uśpionego ducha, spełniać swoje ideały.
Wybór jego padł na Kutno, podówczas rozwijające się już znacznie, ale ciągle jeszcze zapyziałe miasteczko Kongresówki.
Początkowo zamieszkał w skromnym mieszkaniu przy Nowym Rynku 5, nad apteką Chacińskich. Wielu kolegów-lekarzy i przyjaciół długo nie mogło zrozumieć decyzji Troczewskiego, jeden tylko Roman Dmowski, późniejszy wybitny polityk, zda się rozumiał go, pisząc: „Miał on jedyną wielką ambicję w życiu — służyć ojczyźnie na każdym kroku, pamiętać o niej w każ¬dym swym czynie, oddać Jej wszystkie swe siły.”
Ten sam Dmowski, zaglądający dość systematycznie do swego kutnowskiego druha wspominał po latach: „Zawdzięczam mu jeszcze jedno: ilekroć, zmęczony ocieraniem się w polityce o nikczemność ludzką, spotykałem się z tym człowiekiem i spędzałem z nim chwil kilka, zawsze wracałem z odnowionymi siłami, z poczuciem, że wszystko trzeba znieść z pogodą dla sprawy, która ma tak całą duszą oddane sługi”.
Dr Troczewski przybył do Kutna (w 1890 lub 1891 roku), początkowo pracował bezpłatnie, jako wolontariusz, potem został lekarzem nieetatowym, by wreszcie po przejściu na emeryturę dra Romualda Zaleskiego, otrzymać posadę lekarza etatowego, co wtedy oznaczało dyrekturę placówki.
Pracy tej oddał się bez reszty. Szpital św. Wawrzyńca, wprawdzie obszerny jak na ówczesne czasy, był jednakże mocno zaniedbany. Meble i sprzęt były zdemolowane, brakowało podstawowych instrumentów medycznych, o nowszej aparaturze w ogóle nie mogło być mowy. Operował przez kilka lat, posługując się własnymi narzędziami
Również struktura organizacyjna placówki była przestarzała.
Miejscową ludność trapiły liczne choroby, epidemie stanowiły codzienność. Młody dyrektor podjął się gigantycznej pracy reorganizacji szpitala, dzięki czemu stał się on wkrótce czołową placówką w całym Królestwie. Ściągali doń chorzy z odległych powiatów: kaliskiego, płockiego, łowickiego, sierpeckiego, konińskiego, a nawet z łomżyńskiego i częstochowskiego. Jego zasługą był podział szpitala na oddziały: chirurgiczny, ginekologiczno-położniczy i zakaźny. Dobudował także jednopiętrowy pawilon z przeznaczeniem na dom starców.
Doktor Antoni Troczewski był świetnym praktykiem. Jako chirurg — zachował się wykaz jego operacji z lat 1891-1898 − operował z powodzeniem wiele skomplikowanych przypadków wymagających rozległej i głębokiej wiedzy.
Uchodził za lekarza postępowego, nie wahał się korzystać z najnowszych osiągnięć medycyny.
Napisał kilka oryginalnych prac naukowych, z których rzecz o leczeniu zapalenia wyrostka robaczkowego wnosiła istotny wkład w postęp ówczesnej wiedzy lekarskiej.
Działając z dala od czołowych ośrodków klinicznych, śledził nowości medyczne, systematycznie organizował zjazdy lekarskie, wymieniał doświadczenia. Nie bez trudu zdołał również skupić wokół siebie niewielką, lecz solidną grupkę współpracowników, dzięki czemu Kutno w 1907 roku miało siedmiu stałych lekarzy tzn. znacznie więcej niż inne, podobnej wielkości miasteczka.
Był ogromnie popularny wśród pacjentów. Z reguły od ubogich nie pobierał honorarium, należał do rzeczników bezpłatnego leczenia w szpitalach, interesował się bezpieczeństwem pracy w rolnictwie i ubezpieczeniem robotników rolnych .
Antoni Troczewski należał do ludzi o niespożytej energii i woli działania. Społecznik z urodzenia. Pracę wśród ludzi i dla ludzi uważał za swoje życiowe posłannictwo. Początkowo trafił na mur niezrozumienia. Próbując, tuż po przybyciu do Kutna, tchnąć w jego obywateli ducha działania na rzecz innych, budził niechęć.
Zamiłowanie do spokojnego bytu oraz małoduszny lęk przed zaborczą władzą były źródłem zgnuśnienia i letargu życia narodowego w Kutnie. Doktor Troczewski zburzył ten porządek, porwał za sobą wszystkich.
Był wszędzie − przewodniczył, doradzał, zakładał, doglądał, organizował, wspierał, inicjował, reprezentował a więc:
Założył i prezesował m.in.
– Towarzystwu Dobroczynności,
– Towarzystwu Muzyczno-Dramatycznemu,
– Polskiej Macierzy Szkolnej,
– Towarzystwu Krajoznawczemu,
– Spółdzielni „Kutnowianka”,
– Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół”.
Był również założycielem oraz wieloletnim redaktorem i wydawcą „Tygodnika Kutnowskiego”, 23 lata prezesował zarządowi Towarzystwa Straży Ogniowej,
należał do czołowych działaczy Towarzystwa Wzajemnego Kredytu i Chrześcijańskiego Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego − protoplasty banku ludowego.
Z inicjatywy dr. Troczewskiego czynem społecznym pobudowano Strażacki Dom Dochodowy (obecnie Centrum Teatru Muzyki i Tańca).
W 1905 roku stanął na czele Komisji Organizacyjnej Szkoły, której działalność zaowocowała wybudowaniem i zorganizowaniem pierwszej w dziejach Kutna szkoły średniej − czteroklasowej Szkoły Realnej Polskiej Macierzy Szkolnej (obecnie: Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im Antoniego Troczewskiego).
Na nadzwyczajnym zebraniu komisji w dniu 17 sierpnia 1907 roku uchwalono, by w uznaniu zasług zakupić i zawiesić portret dr. Troczewskiego w jednej z sal szkolnych. Portret ten wisiał do września 1939 roku.
Był współorganizatorem pierwszych w Kutnie obchodów Święta Niepodległości w dniu 9 listopada 1919 roku.
Społeczeństwo miasta nie skąpiło dr. Troczewskiemu zaszczytów, ale zawsze będą one nie-współmierne do zasług, jakie położył.
22 grudniu 1919 roku otrzymał godność honorowego obywatela miasta Kutna, odznaczony został Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, co w owym czasie było niezmierną rzadkością.
Ofiarowano mu też dom (przed którym dziś stoimy, mieszkał w latach 1910 -1920, ul 29 listopada 4) kuriozalny wprost dowód hołdu, jaki odnieść można jedynie do sienkiewiczowskiego Oblęgorka czy Żarnowca Marii Konopnickiej.
Pamięć o Doktorze została zachowana do dziś: jedna z ulic w mieście nosi Jego imię, również szpital miejski, otwarty w roku 1982, otrzymał Jego imię
Nieżyjący już doktor Franciszek Sienkiewicz, badacz kutnowskiego szpitalnictwa, kończąc obszerny szkic o Troczewskim napisał: „Majątku żadnego nie pozostawił po sobie. Wszystko dla sprawy, a nic dla siebie”.
Na koniec przytoczę słowa mecenasa Wąsowkiego, przyjaciela i współpracownika Doktora: „I gdzie myślą sięgnąć, gdzie okiem rzucić po całym terenie ziemi kutnowskiej, tam ślady jego pracy znajdziemy”.
Zmarł 22 września 1928 roku, po wielomiesięcznej, wyniszczającej i nieuleczalnej chorobie.
Dzisiejsza uroczystość również świadczy o nieustającej pamięci o Doktorze Antonim Troczewskim.
Fot. Andrzej Aleksander Kubiak
