Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej, w porozumieniu z Radą Krajową Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP, zorganizowało 19 lipca 2014 roku w Kutnie przedkongresowe zebranie stowarzyszeń z województwa łódzkiego, należących do Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP.
Zaprosiliśmy przedstawicieli stowarzyszeń na spotkanie, które odbyło się w Kutnie w siedzibie TPZK przy ul. Narutowicza 20. Pomimo deklaracji ze strony stowarzyszeń regionalnych w zebraniu brały udział tylko cztery organizacje (na 12 powiadomionych): Towarzystwo Przyjaciół Uniejowa, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Konstantynowski Towarzystwo Śpiewaczo-Muzyczne im. Fryderyka Chopina, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej.
Podczas obrad zebrani zapoznali się z informacją o statutowych celach i działaniach RSR RP, a następnie omówili założenia Karty regionalizmu polskiego, uchwalonej we wrześniu 1994 roku i stan realizacji Karty 20 lat później. Dyskutowano o dorobku i problemach stowarzyszeń regionalnych województwa łódzkiego, które należałoby przenieść na forum ogólnopolskie. Wybrano 2 kandydatów do nowych władz RSR RP na lata 2014 – 2018 (wybory odbędą się podczas zebrania Walnego w Bydgoszczy): Kandydatem do Rady Krajowej została Bożena Gajewska z Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej, a Jarosław Stulczewski z Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli został kandydatem do Komisji Rewizyjnej. Zebrani zapoznali się z sylwetką dr Damiana Kasprzyka z uniwersytetu Łódzkiego, który realizuje projekt, w ramach którego wydał tryptyk – Ja regionalista, Kim jesteś regionalisto?, Być regionalistą.
Sformułowano wnioski celem ich przedstawienia podczas X Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych w Bydgoszczy, który odbędzie się w dniach 11-13 września 2014 roku. Najważniejszym z nich dotyczył realizacji Karty regionalizmu polskiego, która mimo upływu dwudziestu lat, nadal winna być wprowadzana w życie. Zebrani wskazali na problem zbyt niskiego poziomu edukacji regionalnej młodego pokolenia. Zwrócono uwagę na niski poziom środków finansowych stowarzyszeń regionalnych i bardzo skromną bazę lokalową na prowadzenie działalności statutowej. Zebrani widzą konieczność konsolidacji środowiska stowarzyszeń regionalnych (zarówno na poziomie ogólnopolskim, jak i na poziomie wojewódzkim).
Opracowane zostały także przez zebranych wnioski do Rady Krajowej RSR RP: postulowano o przekazywanie sprawozdań z działalności Rady Krajowej RSR RP; aktualizacji statutu RSR RP; wyjaśnienie likwidacji Ośrodka Wydawnictw Regionalnych w Ciechanowie; odpowiednio wczesne przekazywanie informacji drogą nie tylko elektroniczną, ale też listownie, (dotyczy to także informacji o możliwości składania wniosków o odznaczenia); zwolnienie z opłat za przesyłkę publikacji regionalnych do UKSW w Warszawie.
Dzięki temu spotkaniu mieliśmy okazję spotkać się ze sobą, poznać się nawzajem i porozmawiać o naszych problemach i sukcesach.
Projekt programu X Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych w Bydgoszczy
Czwartek 11 września 2014 roku
I. Godz. 12.00-13.30 – Msza Święta w bydgoskiej Katedrze pw. śś. Marcina i Mikołaja, sanktuarium Matki Bożej Pięknej Miłości, sprawowana w intencji polskich regionalistów przez JE ks. bp. Jana Tyrawę, Ordynariusza Diecezji Bydgoskiej. Homilię wygłosi ks. prof. Henryk Skorowski z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wystąpią bydgoskie chóry. Miejsce ul. Farna 2.
II. Godz. 13.30-14.30 – spotkanie w najstarszym, zabytkowym, pięknie odrestaurowanym Przedsiębiorstwie Hotelowym Majewicz Sp. z o.o. – Hotel „Pod Orłem”. Przebywali tu m.in. marszałek Józef Piłsudski, marszałek Edward Śmigły-Rydz i Artur Rubinstein. Miejsce ul. Gdańska 14.
III. Godz. 14.30-16.00 – Prezentacje panelowe w placówkach nauki i kultury – dostępne dla uczestników kongresu i wszystkich zainteresowanych:
1. Oblicza regionu kujawsko-pomorskiego. Miejsce – Dom Polski przy ul. Grodzkiej 1:
– „Bydgoszcz – miasto wielu kultur i narodowości na tle regionalnym” – prof. dr hab. Albert Kotowski, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy i Reński Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Bonn;
– „Specyfika regionu kujawsko-pomorskiego” – mgr Lech Łbik z Pracowni Dokumentacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury i Sztuki.
2. Praktyczna realizacja edukacji regionalnej dzieci i młodzieży. Miejsce – Pałac Młodzieży przy ul. Jagiellońskiej 27:
– ad. dr Ewa Puls – Instytut Historii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, mgr Jolanta Gładkowska, doradca metodyczny z Miejskiego Ośrodka Edukacji Nauczycieli, Szkolne Koła Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy, Konkurs „Młody Przyjaciel Bydgoszczy”, współpraca z placówkami kultury;
– dr Tomasz Kawski z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego – nowy kierunek studiów „Regionalistyka i zarządzanie regionem”.
3. Edukacja regionalna dorosłych poprzez upowszechnianie i kultywowanie tradycji.
Miejsce – statek „Słonecznik” na trasie Rybi Rynek – Śluza Miejska:
– dr Agnieszka Wysocka – konferencje naukowe;
– mgr Jerzy Derenda – niezwykła popularność wycieczek w cyklu „Bydgoszcz za zamkniętymi drzwiami”;
– dr Marek Romaniuk, Archiwum Państwowe – Odczyty Wszechnicy Bydgoskiej.
4. „Muzealny potencjał wiedzy o regionalizmie” – dr Michał F. Woźniak, dyrektor Muzeum Okręgowego im. L. Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Miejsce – Spichrz przy ul. Grodzkiej 9.
5. Badania regionalnej kultury muzycznej w polskich akademiach muzycznych – przykład realizacji idei współpracy środowisk naukowych, stowarzyszeń, amatorów i pasjonatów muzyki:
– dr Aleksandra Kłaput-Wiśniewska z Pracowni Kultury Muzycznej Pomorza i Kujaw i Folklorystycznej (jedyna w Polsce baza internetowa kultury muzycznej) Akademii Muzycznej w Bydgoszczy. Miejsce – gmach Akademii Muzycznej w Bydgoszczy przy ul. Słowackiego 7.
6. Ochrona terenów zielonych i nadrzecznego krajobrazu kulturowego na przykładzie Bydgoszczy: prezentacja autorska dr Agnieszki Wysockiej i mgr Bogny Derkowskiej-Kostkowskiej z Pracowni Dokumentacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury i Sztuki. Miejsce – Galeria Sztuki Współczesnej Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego, ul. Mennica 8a.
IV. Godz. 17.00 Uroczysta inauguracja Kongresu w bydgoskiej Operze Nova. Prowadzenie red. Marek K. Jankowiak
1. Hymn Polski, Rota – chóry,
2.Hejnał Bydgoski,
3.Powitanie gości i uczestników Kongresu,
4.Wystąpienia inauguracyjne:
– dr Tadeusz Samborski, przewodniczący Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczpospolitej Polskiej, –
Jerzy Derenda, prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy,
– Wystąpienia gości honorowych.
5.Koncert Orkiestry Kameralnej Filharmonii Pomorskiej im. I.J. Paderewskiego Capella Bydgostiensis, kierownictwo artystyczne Waldemar Kośmieja oraz występ solistów. W programie: Góreckiego: „Trzy utwory w dawnym stylu”, Karłowicza: „Walc z serenady na orkiestrę smyczkową”, Zarzyckiego: „Romans”, Paderewskiego: „Menuet F-dur” (opr. na orkiestrę smyczkową), Chopina: „Polonez As-dur” (opr. na orkiestrę smyczkową) i Kilara: „Orawa”. Prowadzenie Cezary Nelkowski.
Piątek 12 września 2014 roku
aula Auditorium Novum Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego przy Al. S. Kaliskiego 7 w Bydgoszczy
Otwarcie Kongresu 9.00-9.30
Dr Tadeusz Samborski, przewodniczący Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP, zaproszeni goście.
Debata 9.30-13.30
Patroni Kongresu
1. Wybitni nobliści i regionaliści: Henryk Sienkiewicz (pierwszy na ziemiach polskich pomnik pisarza odsłonięto w Bydgoszczy w 1927 roku) i Władysław Stanisław Reymont (w 2014 roku przypada 90 rocznica uzyskania nagrody Nobla)
– prof. dr hab. Janusz Kutta, prorektor Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej.
Śladami polskiego regionalizmu
2. Anatol Jan Omelaniuk – „Krótki rys polskiego regionalizmu”.
3. Prof. dr hab. Ryszard Szczygieł – „Rola historii w działalności towarzystw regionalnych po 2000 roku (inspiracja badań naukowych i upowszechnianie wiedzy o przeszłości)”.
Regionalizm polski 25 lat po zmianach polityczno-społecznych w Polsce i po wejściu Polski do Unii Europejskiej a kondycja regionalnych stowarzyszeń kultury w obecnej sytuacji społeczno-politycznej i gospodarczej.
4. Ks. prof. dr hab. Henryk Skorowski – „Przyszłość regionalizmu po zmianach społeczno-politycznych w kraju”.
5. Prof. UW dr hab. Andrzej Tyszka – „Potencjał kulturowy regionów – Mateczniki”.
6. Dr Edward Chudziński, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie – „Czy i jak obecny jest regionalizm w mediach?”.
Jakie formy organizacyjne oraz działania powinien przyjąć ruch stowarzyszeniowy, by sprostać potrzebom i oczekiwaniom towarzystw regionalnych. Są to cele, nad którymi pilnie powinna się pochylić RK RSR RP.
7. Dr Andrzej Kansy, dyr. biura Płockiego Towarzystwa Naukowego: „Znaczenie prasy lokalno-regionalnej w rozwoju regionalizmu polskiego”.
8. Stanisław Kwiatkowski, długoletni członek Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP, członek Zarządu TMMB: „Jak pomóc stowarzyszeniom? Refleksje regionalisty”.
Mechanizmy pomocy stowarzyszeniom:
a) Publikacja na temat zasobów polskiego regionalizmu wraz z obszerną bibliografią na te tematy.
b) Baza danych (przede wszystkim internetową) na tematy konkursów dofinansowywanych przez różne instytucje, fundacje i ośrodki
c) Projekty wspólne pod szyldem RK na pozyskiwanie środków unijnych, w których wykonawcami byłyby poszczególne zainteresowane stowarzyszenia. Dotyczy to np. edukacji, szkolenia, cykli odczytów np. na temat „nasza mała Ojczyzna” obejmującym zasięgiem region a nawet cały kraj. Przy takich projektach można też liczyć nie tylko na wolontariat ale także na obsługę organizacyjno-merytoryczną, np. środki na zatrudnienie określonej osoby lub osób.
d) Stworzenie podstaw profesjonalnej pomocy w przygotowywaniu wniosków na pozyskiwanie środków unijnych i innych. Takie profesjonalne biuro powinno istnieć pod szyldem Rady Krajowej przy wsparciu zainteresowanych resortów, jednostek samorządowych i innych. Przykład: Biuro Kultury Bydgoskiej pilotujące wnioski o środki składane do Prezydenta Bydgoszczy.
e) Warto pochylić się nad odmłodzeniem ruchu stowarzyszeń regionalnych, włączeniem do działania młodzieży szkolnej i akademickiej, utworzeniem możliwości współpracy już na etapie edukacji regionalnej. Można skorzystać z doświadczenia Szkolnych Kół Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy pod kierunkiem pedagogów, opiekunów tych kół. Trzeba umożliwić młodzieży udział w realizacji swoich najciekawszych projektów poprzez Ruch Stowarzyszeń Regionalnych RP.
f) Rada Krajowa musi położyć szczególny nacisk na rozszerzenie bazy internetowej jako głównego narzędzia upowszechniania wiedzy o tradycjach historyczno-kulturowych „małych ojczyzn”. To najszybszy i najprostszy sposób komunikacji i upowszechniania dobrych doświadczeń. Bazę powinno się poszerzać w oparciu o partnerów takich jak samorządy, urzędy gminne i miejskie ale przede wszystkim w oparciu o Biblioteki, które mają pełny dostęp do tego typu narzędzi a za jeden z głównych celów stawiają sobie upowszechnianie i kultywowanie lokalnych inicjatyw i tradycji.
g) Trzeba pilnie odbudować kontakty z prasą regionalną, która może wspierać społeczne inicjatywy i nadawać im pożądany rozgłos.
Rola stowarzyszeń regionalnych w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego w obecnej Polsce. (Obszary działalności, tradycja, upodmiotowienie i tożsamość).
9. Jerzy Derenda, prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy: „Źródła regionalizmu”.
Edukacja regionalna w szkołach. Czy nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego z 2009 roku daje możliwość edukacji regionalnej, czy ją absolutnie przekreśla? Czy istnieją możliwości współpracy szkół i instytucji kultury w realizacji edukacji regionalnej? Czy konieczne są nowe podstawy prawne?
10. Dr hab. Danuta Konieczka-Śliwińska, Instytut Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Jak uczyć o regionie? Koncepcje edukacji regionalnej w XX i XXI wieku”.
11. Ad. dr Ewa Puls, Zakład Dydaktyki, Historii i Edukacji Europejskiej, Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy: „Stan edukacji regionalnej na przykładzie wybranych placówek dydaktyczno-wychowawczych woj. kujawsko-pomorskiego”.
Ruch regionalny a samorządy terytorialne. (Formy współpracy w kształtowaniu rozwoju regionów. Czy regionaliści powinni uczestniczyć w wyborach do rad samorządowych, jak zachować apolityczność stowarzyszeń?).
12. Prof. dr hab. Cezary Obracht-Prondzyński, Instytut Kaszubski: „Cóż regionalistom po samorządach i na cóż w samorządach regionaliści. Rzecz o związkach oczywistych, koniecznych i zazwyczaj trudnych”.
Budowa więzi między polskimi regionami
13. Dr hab. Aleksander Leszek Kociszewski, historyk i regionalista z Ciechanowa: „Współpraca regionów kulturowo-historycznych ponad granicami administracyjnymi (Możliwości i perspektywy)”.
Regionalizm a Internet (Tworzenie bazy i wykorzystanie nowych narzędzi elektroniczno- informatycznych dla integracji działań stowarzyszeń, wymiany doświadczeń, upowszechniania wiedzy).
14. Prof. dr. hab. Sławomir Partycki z KUL, przewodniczący Wojewódzkiej Rady Towarzystw Regionalnych Lubelszczyzny: „Praktyczne zastosowanie nowoczesnych technologii informatycznych w działalności stowarzyszeń regionalnych (cyberprzestrzeń, Internet)”.
15. Dr Agnieszka Drewniak i dr Magda Parzyszek: „Wojewódzka Rada Towarzystw Regionalnych w sieci miłośniczego ruchu regionalnego Lubelszczyzny – prezentacja”.
Dyskusja, dokumenty Kongresu 14.30-18.00
Dyskusja, podsumowanie dyskusji i prezentacji panelowych
Odnowienie Karty Regionalizmu Polskiego
Rezolucja X Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych w Bydgoszczy
Zgodnie z sugestiami uczestników poprzednich debat, Kongresy nie powinny mieć charakteru konferencji naukowych, czy prezentacji dorobków. Czas głównych wystąpień maksymalnie od 10-15 minut. Pełne materiały zostaną opublikowane w wydawnictwach pokongresowych. Główny nacisk kładziemy na dyskusję o stanie ruchu regionalistycznego w Polsce.
Sobota 13 września 2014 roku 9.00-12.00
Aula Auditorium Novum UTP przy Al. S. Kaliskiego 7 w Bydgoszczy
Godz. 9.00-12.00 – Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczpospolitej Polskiej – wytyczenie nowych kierunków działań na lata 2014-2018.
Walne zgromadzenie będzie również miejscem dyskusji nad stanem regionalizmu polskiego i działalności jego aktualnych struktur organizacyjnych.
