Dzieje zbrojne 37. Łęczyckiego Pułku Piechoty im. księcia Józefa Poniatowskiego
Początków pułku należy szukać w Przemyślu w listopadzie 1918 roku, kiedy to na bazie żołnierzy z dawnych Austro-Węgier, szczególnie z 18. pułku strzelców i połączonych oddziałów 10. pp z Nowego Sącza utworzono 10. pp pod dowództwem ppłk. Adama Jaroszewskiego. Ostatecznie, 25 lutego 1919 roku dokonano zmiany nazwy pułku na 37 Pułk Piechoty, a w latach 1920–1937 nosił nazwę: 37 Pułk Piechoty Ziemi Łęczyckiej. Na wniosek dowództwa, Minister Spraw Wojskowych w dniu
12.IV.1937 roku nadał pułkowi „szefostwo honorowe” ks. Józefa Poniatowskiego ze względu na fakt, że tradycjami sięgał do czasów napoleońskich i Księstwa Warszawskiego, przejmując tradycje bojowe 4. Pułku Strzelców Pieszych z lat 1806-1813. Ostatecznie pełna nazwa brzmi: 37. Łęczycki Pułk Piechoty im. Józefa Poniatowskiego.
U zarania swojego istnienia 37. PP brał czynny udział w wojnie polsko-ukraińskiej − na początku w Małopolsce Wschodniej. Od 28 czerwca walczył nad rzeką Zbrucz, a w lipcu 1919 przerzucony został na front wołyński. Walczył o otwarcie drogi do broniącego się Lwowa, zajmując Gródek Jagielloński a następnie brał udział w walkach o Sambor, Drohobycz i Stanisławów nad Dniestrem. Od 5 sierpnia pełnił rolę zabezpieczającą wschodnich granic Polski.
W wojnie polsko-bolszewickiej uczestniczył od samego początku do lipca 1920. Brał udział w walkach pod Korosteniem, Koziatynem i Żukowcem, nad Berezyną, Niemnem i Bugiem. W sierpniu uczestniczył w zwycięskim boju pod Baboszewem. W czasie, kiedy bitwa warszawska zakończyła się pełnym zwycięstwem, m.in. brał udział obronie Płocka. Wówczas jego szeregi w walce zasili ochotnicy z Kutna − harcerze i gimnazjaliści z Dąbrowszczaka. Następnie armie polskie przeszły do pościgu za bolszewikami na froncie południowym pod Lwowem, gdzie przerzucono 4. Dywizję Piechoty z 37. PP w jej składzie. 7 września 1920 r. pułk stoczył ciężkie walki z oddziałami sowieckimi pod Rohatyniem, co zostało uwiecznione obraniem daty 9 września za dzień Święta Pułkowego. Od 1934 r. Święto obchodzone było w dniu 26 maja, w rocznicę zwycięskiej bitwy stoczonej w 1920 r. z bolszewikami pod Żukowcem. 25 września 1920 r., transportem kolejowym, przebazowano pułk do Grodna jako odwód naczelnego dowództwa. Następnie przez Grodno i Łomżę odszedł pułk do Ostrołęki, gdzie do 28 kwietnia 1921 r. pełnił służbę graniczną.
Okres służby garnizonowej
Po zakończonej wojnie z bolszewikami 37. PP został rozlokowany w Łęczycy (16 kwietnia 1919) i Kutnie (23 stycznia 1920). Dowództwo i sztab pułku oraz bataliony I i II zajęły w Kutnie koszary po byłym rosyjskim 4. Pułku Strzelców, natomiast III batalion zakwaterowany w Łęczycy − budynek poklasztorny. Uroczystego powitania pułku w Kutnie 28 kwietnia 1921 r. dokonał burmistrz Tomasz Klepa. W 1929 r., po rozbudowie koszar przy ul. Szosowej (ob. Grunwaldzkiej), sprowadzono do Kutna III batalion. Od tego czasu pułk stacjonował w Kutnie w pełnym składzie. Powstała wówczas dla stacjonującego wojska cała infrastruktura. Od podstaw urządzono sale szkoleniowe, izbę lekarską, kasyno, kantynę oraz plac ćwiczeń, strzelnicę, boisko sportowe. Stworzono bazę mieszkaniową dla oficerów i podoficerów. Działała szkoła podstawowa dla żołnierzy analfabetów, biblioteka, rozgłośnia radiowa, Garnizonowy Klub Sportowy „Boruta” i Garnizonowy Teatr im. Hr. Aleksandra Fredry.
W związku z napiętą sytuacją społeczną, w okresie od października do grudnia 1923 r. pułk przebywał w Warszawie (stacjonował na Powązkach, w dawnych magazynach rosyjskich), pełniąc służbę wartowniczą. Bardzo istotnym wydarzeniem w dziejach pułku pod dowództwem płk. SG Władysława Bortnowskiego był udział w przewrocie majowym Marszałka Józefa Piłsudskiego w 1926 r.
Od października do końca listopada 1938 r. pułk przebywał w Karpatach, uczestnicząc w zajęciu Zaolzia, w rejonie miejscowości Nadwórna i Delatyń, w związku z rozbiorem Czechosłowacji na mocy układu monachijskiego.
Pułk współpracował na wielu polach z władzami miasta i powiatu, instytucjami, organizacjami społecznymi, szkołami oraz mieszkańcami ziemi kutnowskiej. Swoimi działaniami w okresie międzywojennym wpisał się na stałe w historię miasta Kutna i powiatu kutnowskiego.
Społeczność Kutna dawała liczne dowody uznania i szacunku dla dokonań pułku, np. fundując sztandar czy komplet mundurów historycznych nawiązujących do tradycji 4. Pułku Strzelców Pieszych, a w czasach współczesnych − tablice pamiątkowe. Powstały organizacje kultywujące pamięć i tradycje pułku − Towarzystwo Przyjaciół 37. PP i Stowarzyszenie Historyczne „ Pułk 37”. Imię pułku nadano okolicznym szkołom.
II wojna światowa
W czasie II wojny światowej pułk znalazł się w składzie Armii „Poznań”, a później Armii „Pomorze”. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Przeszedł drogę od Wągrowca przez Inowrocław w okolice Kutna, dotarł na pola bitwy nad Bzurą, gdzie walczył od 13 do 18 września 1939 r. Po ciężkich walkach resztki pułku przekroczyły Bzurę i przez Puszczę Kampinoską dotarły do broniącej się Warszawy. W kampanii wrześniowej pułk stracił bez mała 50% swojego stanu osobowego – w poległych, rannych i wziętych do niewoli. W wyniku ciężkich walk i poniesionych strat, w dniu 18 września jednostka uległa rozbiciu, a pułk został rozwiązany.
We wrześniu 1939 roku żołnierze 37 PP przelewali krew za Ojczyznę po raz ostatni, historia pułku się domknęła. Pozostała pamięć najbliższych, groby i miejsca pamięci − ślady bohaterstwa i zaangażowania w życie miasta Kutna i jego mieszkańców.
Oprac. Grzegorz Dębski
